Химийн бодисын тодорхойлолт
Химийн нэршил: Аммиак (AMMONIA)
CAS №: 7664-41-7	UN №: -	Томъёо: NH3
Бусад нэршил: усгүй аммиак, аммиакийн ус, аммиакийн усан уусмал [Тэмдэглэл: Ихэнхи тохиолдолд усан уусмал хэлбэрээр хэрэглэгддэг]

Физик шинж чанар
Гадаад байдал: өнгөгүй, амьсгал давхцуулам хурц үнэртэй хий. [Тэмдэглэл: шингэрүүлсэн шахсан хий байдлаар зөөвөрлөгдөнө. Мөн даралтан дор амархан шингэрнэ]
Буцлах температур (BP): -33.3^0C	Молекул жин (MW): 17	Тэсрэх доод хязгаар (LEL): 15%	Шаталтын зэрэг (NFPA Fire Rating): тогтоогоогүй
Хөлдөх температур/ хайлах температур (FRZ/MLT): FRZ: -77.7^0C	Уурын даралт (VP): 8.5 атм	Тэсрэх дээд хязгаар (UEL): 28%	Эрүүл мэндийн нөлөөллийн зэрэг (NFPA Health Rating): тогтоогоогүй
Дөл авалцах температур (FP): тогтоогоогүй (хий)	Уурын нягт (VD): 0.60		Урвалын идэвхийн зэрэг  (NFPA Reactivity Rating): тогтоогоогүй
Нягт (Sp. GR): тогтоогоогүй	Ионжих чадвар (IP): 10.18  eV		Онцлог шинж (NFPA Sp. Inst.): тогтоогоогүй

Хордуулах хязгаар
НҮБ-ын ХӨдӨлмӨр хамгаалал, эрҮҮл  мэндийн газар (OSHA)	АНУ-ЫН ХӨдӨлмӨр хамгаалал, эрҮҮл  мэндийн ҮНДЭСНИЙ ХҮРЭЭЛЭН (NIOSH)	Бусад мэдээлэл (Related Information)
Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж) (PEL-TWA)  ppm: 50	Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж) (PEL-TWA)  ppm: 25	AIHA Ослын үед авах арга хэмжээний төлөвлөлтийн зөвлөмж (AIHA Emergency Response Planning Guidelines)– ERPG-1 / ERPG-2 / ERPG-3: - 25 ppm / 150 ppm / 750 ppm
Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж) PEL-TWA мг/м^3: 35	Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж) (PEL-TWA)  мг/м^3: 18
Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (15 минутын дундаж) (PEL-STEL) ppm: тогтоогоогүй	Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (15 минутын турш) (PEL-STEL) ppm: 35
Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (15 минутын дундаж) (PEL-STEL) мг/м^3: тогтоогоогүй	Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (15 минутын турш) (PEL-STEL)  мг/м^3: 27
Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ямар ч үед) (PEL-C)  ppm: тогтоогоогүй	Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ямар ч үед) (PEL-C) ppm: тогтоогоогүй
Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ямар ч үед) (PEL-C)   мг/м^3: тогтоогоогүй	Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ямар ч үед) (PEL-C) мг/м^3: тогтоогоогүй	Хавдар үүсгэх ангилал (Carcinogen Classifications): тогтоогоогүй
Арьсанд үзүүлэх нөлөлөл (Skin Notation): байхгүй	Арьсанд үзүүлэх нөлөлөл (Skin Notation): байхгүй
Notes: тогтоогоогүй	Тайлбар (Notes): тогтоогоогүй
	Амь нас, эрүүл мэндэд хор үзүүлэх тун (IDLH) ppm: 50
	Амь нас, эрүүл мэндэд хор үзүүлэх тун (IDLH)  мг/м^3: тогтоогоогүй
	Амь нас, эрүүл мэндэд хор үзүүлэх тун тайлбар (IDLH Notes): тогтоогоогүй

Химийн аюулын талаарх лавлах (NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards)
Аммиак				CAS: 7664-41-7
Томъёо (Formula): NH3				RTECS: BO0875000
Бусад нэршил, худалдааны нэр (Synonyms & Trade Names): усгүй аммиак, аммиакийн ус, аммиакийн усан уусмал				DOT ID & Guide: 1005 125 (усгүй) 2672 154; (10-35% уусмал) 2073 125 (>35-50% уусмал) 1005 125  (>50% уусмал)
Хордуулах хязгаар (Exposure Limits)
Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (NIOSH REL) TWA: Ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж . 25 ppm (18 мг/м^3) ST 35 ppm (27 мг/м^3)			Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (OSHA PEL): Ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж . 50  ppm (35 мг/м^3)
Амь нас, эрүүл мэндэд хор үзүүлэх тун (IDLH): 300 ppm			Хувирал (Conversion): 1 ppm = 0.70  мг/м^3
Гадаад байдал (Physical Description)
өнгөгүй, амьсгал давчдуулам хурц үнэртэй хий. [Тэмдэглэл: шингэрүүлсэн шахсан хий байдлаар зөөвөрлөгдөнө. Мөн даралтан дор амархан шингэрнэ]
Молекул жин (MW): 17	Буцлах температур (BP): -33,3^oС	Хөлдөх температур (FRZ): -77,7^0С				Уусах чанар (Sol): 34%
Уурын даралт (VP): 8.5 атм	Ионжих чадвар (IP): 10.18 eV	Агаартай харьцуулсан харьцангуй нягт (RgasD): 0.60				Нягт (Sp.Gr): тогтоогоогүй
Дөл авалцах температур (Fl.P): тогтоогоогүй (хий)	Тэсрэх дээд хязгаар (UEL): 28%	Тэсрэх доод хязгаар( LEL): 15%				Тэсрэх доод хязгаар (MEC): тогтоогоогүй
[Тэмдэглэл:  NH3 нь галын аюултай хийн DOT–ын ангилалд ордоггүй боловч (хамгаалах зорилгоор)  түүнийг шатамхай бодисын ангилалд оруулдаг. (галын аюултай болон шатамхай хийн ангиллыг үз)]
Хамт хадгалж болохгүй бодисууд (Incompatibilities & Reactivities)
Хүчтэй исэлдүүлэгчид, хүчлүүд, галогенууд, мөнгө болон цайрын давс [Тэмдэглэл: Зэс болон хагас дамжуулагч бүхий гадаргууг зэврүүлдэг ]
Хэмжилт явуулах аргууд (Measurement Methods)
NIOSH 3800, 6016, OSHA ID188
Хувийн хамгаалалт ба урьдчилан сэргийлэх арга (Personal Protection & Sanitation)					Анхны тусламж (First Aid)
Арьс (Skin): арьсанд хүрэхээс сэргийлэх Нүд (Eyes): нүдэнд орохоос сэргийлэх Арьс угаах (Wash skin): Арьс бохирдсон бол өдөр бүр (уусмалаар) Зайлуулах (Remove): Норсон эсвэл бохирдсон үед (уусмалаар) Солих (Change): тогтоогоогүй Авах арга хэмжээ (Provide): нүдийг хурдан угаах (>10%)					Нүд (Eye): Угаах (уусмал/шингэн) Арьс  (Skin): усаар угаах (уусмал/шингэн) Амьсгал (Breath): Амьсгалахад дэмжлэг үзүүлэх Залгих (swallow): Эмнэлэгт нэн түргэн хандах
Амьсгалын замыг хамгаалах арга хэмжээ (NIOSH Respirator Recommendations)
Амьсгалын замыг хамгаалах хэрэгслийн төрөл: NIOSH/OSHA 250 ppm үед: CCRS*/SA* ; 300 ppm үед: SA:CF*/PAPRS*/CCRFS/GMFS/SCBAF/SAF:SCBA F: PD, PP/SAF:PD PP:ASCBA; Орхиж гарах-Зайлах (Escape): GMFS/SCBAE (Тэмдэгтүүд болон кодуудыг харах)
Хордох замууд (Exposure Routes)
Амьсгалын зам, залгих, уух, нүд ба арьсанд хүрэлцэх (уусмал)
Хордлогын шинж тэмдэг (Symptoms)
Хоолой, хамар, нүдийг цочрооно; багтраа, цээж хөндүүрлэх; уушигны хаван; цэр хөөсөрч хэржигнэх; арьс түлэгдэж цэврүүтэх; шингэн: хөлдөөх
Хордлогод өртөх эд эрхтэн (Target Organs)
Нүд, арьс,  амьсгалын эрхтний тогтолцоо

Ослын үед авах арга хэмжээний лавлах  (DOT Emergency Response Guidebook (ERG 2004)

Лавлахын дугаар (Guide Number): 125

125 Хий – идэмхий (125 Gases – Corrosive)

Тохиолдох аюул (POTENTIAL HAZARD)

Эрүүл мэнд (HEALTH)

*       ХОРТОЙ: Амьсгал боогдож үхэх аюултай.

*       Уур нь хүчтэй цочрол үүсгэх ба идэмхий үйлчилгээтэй.

*       Хий болон шингэрүүлсэн хийтэй хүрэлцвэл түлэгдэх, хүнд шархдах эсвэл бага зэрэг хөлдөлт үүсгэж болзошгүй.

*       Шаталтын дараа эвгүй үнэртэй, идэмхий үйлчилгээтэй, хортой хий ялгардаг.

*       Галын улмаас бодис алдагдвал агаарын бохирдол үүсгэж болзошгүй.

Галын ба тэсрэх аюул (FIRE OR EXPLOSION)

*       Шатамхай биш, өөрөө гал авалцан шатахгүй.

*       Шингэрүүлсэн хийн уур нь хэвийн нөхцөлд агаараас хүнд учир орчин тойрны хөрсөнд тархана.

*       Тухайн бодисын зарим хэсэг нь устай хүчтэй урвалд орж болно.

*       Халсан савнууд дэлбэрч болно.

*       Эвдэрч гэмтсэн сав нь тэсрэх аюултай.

ХҮН АМЫН аюулгҮй байдал хамгаалал (PUBLIC SAFETY)

*       Аюул осол үүссэн үед юуны өмнө 105 утас руу залга.

*       Бодис асгарсан ба алдагдсан газраас  бүх чиглэлд  доод тал нь 100-200 метр зайд тусгаарлалт хийж, хорио тогтоох.

*       Аврах, аюул ослыг бууруулах үйл ажиллагаа явуулж байгаагаас бусад шаардлагагүй хүмүүсийг тусгаарлалтын бүсээс гаргах

*       Ойр орчимд байгаа хүмүүсийг салхины эсрэг талд байлгах.

*       Уур нь агаараас хүнд учир доош сууж, цэвэр бохир усны шугам хоолой, хонгил зэрэг нам дор газарт хуримтлагдана.

*       Хордлогын бүсээс холдох

*       Битүү газар, байр сав руу орохын өмнө салхилуул. 

Хамгаалах хувцас (PROTECTIVE CLOTHING)

*       Өөртөө амьсгалын аппарат бүхий  эерэг даралтын хувцас (SCBA) өмсөх.
*        Үйлдвэрлэгчээс дагалдуулж өгсөн хор аюулын лавлах мэдээлэл дээр заасан химийн хамгаалалтын хувцасыг өмс. Гэвч энэ нь галын аюулын үед бүрэн хамгаалалт болохгүй байж болно. 
*        Ердийн галд өмсдөг гал сөнөөгчийн хамгаалалтын хувцас нь  ЗӨВХӨН хязгаарлагдмал хамгаалалт үзүүлэх  бөгөөд хангалттай бус.

Нүүлгэн шилжүүлэх (EVACUATION)

Асгарсан үед (Spill)

*      ХҮН АМЫН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ хэсгийг үз .

Гал

*     Нөөцийн сав,ачааны машины болон вагон цистернд гал гарвал түүнээс бүх чиглэлд 1600 метрт ТУСГААРЛАЛТын бүс тогтоох. Анхны нүүлгэн шилжүүлэлтийг бүх чиглэлд 1600 метрээс дээш зайд хийнэ.

ГАЛЫН АЮУЛЫН ҮЕД АВАХ АРГА ХЭМЖЭЭ (EMERGENCY RESPONSE FIRE)

Бага хэмжээний гал

*       Химийн эсвэл нүүрсхүчлийн хийн гал унтраагуур ашиглан галыг унтраана.

Том хэмжээний гал

*       Ус, уур эсвэл хөөс шүрших

*       Эрсдэлгүй хийж чадахаар бол галын газраас савтай бодисыг холдуулах.

*       Агуулагч сав руу ус оруулж болохгүй.

*       Эвдэрсэн саванд зөвхөн тусгай мэргэжилтэн хүрэх ёстой.

Нөөцийн сав, машины цистернд гал гарвал
*       Галыг аль болох зайнаас унтраах ба эсвэл автомат ажиллагаатай гуурсан хоолой баригч буюу хаалттай 
         хошуу ашиглан унтраах.
*       Галыг сайтар унтраасны дараа нөөцийн савыг их усаар гүйцэт хөргөх.

*       Усыг галын эх үүсвэр рүү эсвэл аюулгүй хэсэг рүү чиглүүлэн шүршихгүй байх: орчныг хөлдөөж магадгүй.

*       Нөөцийн савны аюулгүй ажиллагааны төхөөрөмжийн дохиоллын дуу гарах ба савны өнгө өөрчлөгдвөл нэн даруй ажиллагааг зогсоож ажиллагсдыг холдуулах.
*       Нөөцийн савтай бодисыг галд өртөхөөс ЯМАГТ зайлсхийх.

АСГАРАХ БА ГООЖИХ (SPILL OR LEAK)

*       Гал гараагүй зөвхөн асгарсан болон алдагдсан тохиолдолд уураас хамгаалах сайтар битүүмжлэгдсэн 
         хувцасыг өмсөх ёстой.
*       Тохирох хамгаалалтын хувцасыг өмсөөгүй үед асгарсан материал дундуур явах ба хүрэхийг хориглоно.
*       Хэрвээ эрсдэлгүй гүйцэтгэж чадахаар бол бодис алдагдаж буй газрыг олж асгаралтыг зогсоох. 

*       Боломжтой бол асгарч байгаа савыг эргүүлэн тавьж шингэнээс илүүтэйгээр үүссэн хийг гадагшлуулна.

*       Цэвэр бохир усны шугам,  хонгил мэтийн зай багатай газар орохоос болгоомжлох

*       Гоожсон болон асгарч буй бодисын эх үүсгэвэр рүү шууд усаар шүршиж болохгүй

*       Уурыг багасгахын тулд уур дарагч хөөс ашиглаж болно.  Асгарсан материал дээрх усыг зайлуулах 
         хэрэгтэй.

*       Хийг тархтал тухайн газрыг тусгаарлана.

АНХНЫ ТУСЛАМЖ (FIRST AID)

*      Осолд өртөгсдийг цэвэр агаарт гаргах.
*       Эмнэлгийн яаралтай тусламжийн 103-ыг дуудах.
*       Хэрвээ осолд өртөгсөд амьсгалж чадахгүй бол хиймэл амьсгал хийх.
*       Бодисыг залгисан буюу амьсгалсан бол амнаас аманд хиймэл амьсгал хийж болохгүй. Ийм тохиолдолд хиймэл амьсгалыг хийхдээ нэг талдаа хавхлагатай амны хаалт эсвэл хиймэл амьсгалд зориулагдсан эмнэлгийн бусад төхөөрөмжийг ашиглана.
*       Амьсгалахад хүндрэлтэй бол хүчилтөрөгчөөр амьсгалуулах..
*       Бохирдсон хувцас, гутлыг тайлж тусгаарлах.

*       Шингэрүүлсэн хийтэй ямар нэгэн байдлаар хүрэлцсэн тохиолдолд хөлдсөн хэсгийг бүлээн усаар гэсгээнэ.

*       Бодистой хүрэлцсэн бол арьс, нүдийг нэн даруй усны урсгалаар 20-оос доошгүй минутын турш угаах.
*       Осолд өртөгсдийг дулаахан, чимээгүй газар байлгах.

*       Нэрвэгсэдийг  хяналтанд байлгах хэрэгтэй.

*       Хүрэлцсэн ба хордолтын нөлөөллийг саармагжуулах.

*       Эмнэлгийн ажилтнууд уг бодисын талаар болон биеэ хамгаалах арга, урьдчилан сэргийлэх ажиллагааны

            талаар зөвөлгөө өгөх

ERG 2004 Тусгаарлалтын болон хамгаалалтын орон зай (Isolation and Protective Distances)

Бага хэмжээгээр асгарахад

(Том савнаас багаар савласан үед)

Их хэмжээгээр асгарах

(Олон тооны боодлоос их

эсвэл бага хэмжээтэй цоорхой)

Эхлээд  бүх чиглэлд тусгаарлана

Дараа нь  нэрвэгсэдийг      салхин дор өдөр           шөнийн турш

Эхлээд  бүх чиглэлд тусгаарлана

Дараа нь  нэрвэгсэдийг      салхин дор өдөр           шөнийн турш

Аммиакийн ангидрид  Аммиакийн ангидрид, шингэрүүлсэн  50%иас доошгүй аммиакийн уусмал  Аммиак

100 ft                            0.1 mi       0.1 mi                    200 ft                      0.3 mi      0.7mi 100 ft                            0.1 mi       0.1 mi                      200 ft                     0.3 mi       0.7 mi 100 ft                            0.1 mi       0.1 mi                      200 ft                      0.3 mi       0.7 mi

Ослын үед авах арга хэмжээний талаархи нэмэлт мэдээлэл (Additional Emergency Response Information (CAMEO Data) )

Асгарах үед (гал авалцаагүй ) (Non-fire Spill Response): тогтоогоогүй

Гал унтраах (Firefighting): тогтоогоогүй

Урвалын идэвх (Reactivity): Хүчтэй ислдүүлэгчид, хүчлүүд, галогенууд, цайр ба мөнгөний давсууд

Анхны тусламж (First Aid):  Нүд: Маш хурдан угаах (уусмал/шингэнээр),  Арьс: их хэмжээний усаар яаралтай угаах (уусмал/шингэнээр), Хордлогоын үед: яаралтай эмнэлгийн тусламж авах (USCG, 1999)