Химийн бодисын тодорхойлолт

 

Химийн нэршил: АЗОТЫН ИСЭЛ (NITRIC OXIDE)

 

CAS №: 10102-43-9

UN №: 1660

Томъёо: NO

 

Бусад нэршил: Дан азотын дан исэл, азотын дан исэл, Mononitrogen monoxide; Nitrogen monoxide

 

Физик шинж чанар

Гадаад байдал: өнгөгүй хий. (Тайлбар: Шингэрїїлээгїй шахсан хий байдлаар зєєвєрлєгдєнє)

Буцлах температур (BP): 115.9 о C

Молекул жин (MW): 30.0

Тэсрэх доод хязгаар (LEL):

тогтоогоогїй

Шаталтын зэрэг (NFPA Fire Rating): 0

Хєлдєх температур/ хайлах температур (FRZ/MLT): FRZ: -128.2 оC

Уурын даралт (VP): 34.2 атм

Тэсрэх дээд хязгаар (UEL): тогтоогоогїй

Эрїїл мэндийн нєлєєллийн зэрэг (NFPA Health Rating): 3

Дөл авалцах температур (FP): тогтоогоогїй

Уурын нягт (VD): 1.04

 

Урвалын идэвхийн зэрэг  (NFPA Reactivity Rating): 0

Нягт (Sp. GR): тогтоогоогїй

Ионжих чадвар (IP): 9.27 eV

 

Онцлог шинж (NFPA Sp. Inst.): исэлдүүлэгч

 

Хордуулах хязгаар

НЇБ-ын ХЄдЄлмЄр хамгаалал, эрЇЇл  мэндийн газар (OSHA)

АНУ-ЫН ХЄдЄлмЄр хамгаалал, эрЇЇл  мэндийн ЇНДЭСНИЙ ХЇРЭЭЛЭН (NIOSH)

Бусад мэдээлэл (Related Information)

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж) (PEL-TWA)  ppm: 25

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж) (PEL-TWA)  ppm: 25

AIHA Ослын үед авах арга хэмжээний төлөвлөлтийн зөвлөмж (AIHA Emergency Response Planning Guidelines) - ERPG-1/ERPG-2/ERPG-3: тогтоогоогїй

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж) PEL-TWA мг/м3: 30

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж) (PEL-TWA)  мг/м3: 30

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (15 минутын дундаж) (PEL-STEL) ppm: тогтоогоогїй

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (15 минутын турш) (PEL-STEL) ppm: тогтоогоогїй

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (15 минутын дундаж) (PEL-STEL) мг/м3: тогтоогоогїй

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (15 минутын турш) (PEL-STEL)  мг/м3: тогтоогоогїй

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ямар ч үед) (PEL-C) ppm: тогтоогоогїй

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ямар ч үед) (PEL-C) ppm: тогтоогоогїй

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ямар ч үед) (PEL-C) мг/м3: тогтоогоогїй

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (ямар ч үед) (PEL-C) мг/м3: тогтоогоогїй

Хавдар үүсгэх ангилал: (Carcinogen Classifications): тогтоогоогїй

Арьсанд үзүүлэх нөлөлөл (Skin Notation): үгүй

Арьсанд үзүүлэх нөлөлөл (Skin Notation): үгүй

Notes: тогтоогоогїй

Тайлбар (Notes): тогтоогоогїй

 

Амь нас, эрүүл мэндэд хор үзүүлэх тун (IDLH) ppm: 100

 

Амь нас, эрүүл мэндэд хор үзүүлэх тун (IDLH) мг/м3: тогтоогоогїй

 

Амь нас, эрүүл мэндэд хор үзүүлэх тун тайлбар (IDLH Notes): тогтоогоогїй

 

NIOSH Химийн аюулын талаарх лавлах (NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards)

Азотийн исэл

CAS: 10102-43-9

Томъёо (Formula): NO

RTECS: QX0525000

Бусад нэршил, худалдааны нэр (Synonyms & Trade Names): Дан азотын дан исэл, Азотын дан исэл

DOT ID & Guide: 1660 124

Хордуулах хязгаар (Exposure Limits)

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (NIOSH REL): Ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж  (TWA)  25 ppm (30 мг/м3)

Зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (OSHA PEL): Ажлын 8 цагийн эсвэл долоо хоногийн дундаж (TWA) 25 ppm (30 мг/м3)

Амь нас, эрүүл мэндэд хор үзүүлэх тун (IDLH): 100 ppm

Хєрвїїлэг (Conversion): 1ppm=1.23 мг/м3

Гадаад байдал (Physical Description)

Єнгөгүй хий [Тайлбар: Шингэрїїлээгїй шахсан хий байдалтай зєєвєрлєгдєнє]

Молекул жин (MW): 30.0

Буцлах температур (BP): 115.9 oС

Хєлдєх температур

(FRZ): -128.2 0С

Уусах чанар (Sol): 5 %

Уурын даралт (VP): 34.2

Ионжих чадвар (IP): 9.27eV

Агаартай харьцуулсан харьцангуй нягт (RGasD): 1.04

Нягт (Sp.Gr): тогтоогоогїй

Дөл авалцах температур  (Fl.P): тогтоогоогїй

Тэсрэх дээд хязгаар (UEL): тогтоогоогїй

Тэсрэх доод хязгаар (LEL): тогтоогоогїй

Тэсрэх доод хязгаар (MEC): тогтоогоогїй

Шатдаггүй хий, гэхдээ шатамхай бодисын шаталтыг дэмжинэ. (Шатамхай болон дєл авалцах бодисын ангилалыг  хар)

Хамт хадгалж болохгүй бодисууд (Incompatibilities & Reactivities)

Фтор, шатамхай материал, озон, аммиак, хлорт гидрокарбонууд, металлууд, карбон дисульфид (Тайлбар: Устай нэгдэж азотын хїчил їїсгэнэ. Агаарт хялбар азотын давхар исэл рїї шилжинэ)

Хэмжилт явуулах аргууд (Measurement Methods)

NIOSH 6014; OSHA ID 190,

Хувийн хамгаалалт ба урьдчилан сэргийлэх арга (Personal Protection & Sanitation)

Анхны тусламж (First Aid)

Арьс (Skin): тогтоогоогїй

Нүд (Eyes): тогтоогоогїй
Арьс угаах (Wash skin): тогтоогоогїй

Зайлуулах (Remove): тогтоогоогїй
Солих (Change): тогтоогоогїй
Авах арга хэмжээ (Provide): нүдийг угаах (>1%), хурдан норгох (>1%)

Амьсгал (Breath): амьсгалын замыг дэмжих  

(Зааврыг хар)

Амьсгалын замыг хамгаалах арга хэмжээ (NIOSH Respirator Recommendations)

NIOSH/OSHA 100 ppm: SA:CF*/CCRFS/PAPRS*/GMFS/SA*/SCBAF : SCBAF:PD,PP/SAF:PD,PP:ASCBA Escape: GMFS/SCBAE
(Томъёолол ба кодыг хар)

Хордох замууд (Exposure Routes)

Амьсгалын замаар

Хордлогын шинж чанар (Symptoms)

Нүд цочрох, хєлрєх, нойрмог болох, хоолой їрэвсэх, ухаангүй болох, цус цусан бємбєглєгтєх

Хордлогод өртөх эд эрхтэн (Target Organs)

Нүд, арьс, амьсгалын эрхтний тогтолцоо, цус, төв мэдрэлийн систем

 

Ослын үед авах арга хэмжээний лавлах  (DOT Emergency Response Guidebook (ERG 2004)

Лавлахын дугаар (Guide Number): 124

124 Хий - Хорт буюу идэмхий – исэлдүүлэгч

 

Тохиолдох аюул (POTENTIAL HAZARDS)

Эрүүл мэнд (HEALTH)

*    Хортой; арьсаар нэвчих, амьсгалахад үхэлд хүргэж болзошгүй.

*    Гал нь цочроох, идэмхий болон хорт хийг ялгаруулна.

*    Хий,эсвэл шингэрсэн хий нь түлэх, хүнд гэмтээх,эсвэл хөлдөөх аюултай.

*    Гал унтраах явцад урсан гарч байгаа урсгал ус ньбохирдолыг бий болгоно.

Галын ба тэсрэх АЮУЛ (FIRE OR EXPLOSION)

*    Тухайн бодис шатдаггїй, гэхдээ шаталтыг дэмжинэ.

*    Шингэрүүлсэн хийн уур нь агаараас хүнд тул голдуу газраар тархана.

*    Эдгээр нь хүчтэй исэлдүүлэгч тул түлш зэрэг бусад материалуудтай хїчтэй, эсвэл тэсэрч, дэлбэрэх хэмжээнд урвалд орно.

*    Шатамхай эд, зїйлстэй (мод, цаас, тос, хувцас г,м) гал, дєл авалцуулах магадлалтай.

*    Зарим нь агаар, чийгтэй агаар болон устай урвалд орно.

*    Сав нь халвал дэлбэрэх магадлалтай.

*    Савнууд нь тэсэрч дэлбэрч болно.

НИЙГМИЙН ХАМГААЛАЛ (PUBLIC SAFETY)

*    Аюул осол үүссэн үед юуны өмнө 105 утас руу залгана.
*    Бодис асгарсан ба алдагдсан газраас бүх чиглэлд хамгийн багадаа 25-аас 50 метр зайд тусгаарлалт хийж, хорио 
     тогтоох.
*    Аврах, аюул ослыг бууруулах үйл ажиллагаа явуулж байгаагаас бусад шаардлагагүй хүмүүсийг тусгаарлалтын 
     бүсээс гаргах.
*    Ойр орчимд байгаа хүмүүсийг салхины эсрэг талд байлгах.
*    Нам доор газар байж болохгүй.

*    Байршуулахын өмнө битїї орон байрыг агааржуулна.

НИЙГМИЙН ХАМГААЛАЛ (PUBLIC SAFETY)

*    Амьсгалын аппарат бїхий  эерэг даралтын хамгаалалтын хувцас(SCBA) өмсгєнє.

*    Үйлдвэрлэгчийн зєвлємж болгосон химийн бодисоос хамгаалах хувцасыг өмсгөнө. Энэ нь хамгаалахдаа

     дунд зэрэг, халуунаас хамгаалахгүй .

*    Гал сөнөөгчидын хамгаалалтын хувцас нь галаас хязгаарлагдмал хэмжээнд хамгаална; асгарсан бодисоос огт хамгаалахгүй.

Нүүлгэн шилжүүлэх (EVACUATION)

Асгарах (Spill)

*     ХҮН АМЫН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ хэсгийг үз .  Салхин дагуух чиглэлд тусгаарлалтын зайг ихэсгэж болно.

Гал

*     Хэрэв цистерн, ачааны тэрэг зэрэг нь галд өртвөл бүх чиглэлд 800 метр (1/2 миль) зайд тусгаарлана. Түүнчлэн, 800 метр (1/2 миль) зайд нүүлгэн шилжүүлнэ.

 

ГАЛЫН АЮУЛЫН ҮЕД АВАХ АРГА ХЭМЖЭЭ (EMERGENCY RESPONSE

FIRE)

Бага хэмжээтэй галын үед:

*    Зөвхөн ус хэрэглэнэ;  хуурай бодис, СО2 болон гал унтраагч зэргийг ашиглахыг хориглоно.

*    Галыг тогтоож барина. Хэрэв унтраах шаардлагатай бол усаар шүрших, эсвэл усан мананцар їїсгэх замаар унтраана.

*    Төмөр саван дотор ус оруулж болохгїй .

*    Эрсдэлгүйгээр хийж чадвал савыг галын цэгээс зайлуулна.

*    Эвдэрсэн савнуудтай зөвхөн мэргэжлийн хїмїїс харьцана.

Цистернд гал гарвал:

*    Аль болох хол зайнаас галыг унтраах эсвэл автомат ажиллагатаай хоолой  буюу хошуу ашиглана.

*    Цистернийг их хэмжээний усаар гал унтартал хөргөнө.

*    Асгарч буй зүйлийн эх хэсэг болон аюулгүйн хэрэгслийг усаар шүршиж болохгүй, хөлдөх магадлалтай.

*    Дохиололын хэрэгсэл дуугарах, эсвэл цистерн өнгөгүй болвол тухайн газрыг яаралтай орхин гарна.

*    Гал авалцсан цистернээс үргэлж хол байх хэрэгтэй.

*    Их хэмжээний галын үед автомат ажиллагатаай хоолой баригч буюу цорго ашиглана; хэрэв галыг унтраах боломжгүй бол галын хэсгээс холдож, шатаж дуустал нь орхино.

АСГАРАХ БА ГООЖИХ (SPILL OR LEAK)

*   Гал гараагүй зөвхөн бодис асгарсан хальсан тохиолдолд ууршилтаас сэргийлсэн хамгаалалтын битүү хувцас хэрэглэнэ.

*   Хальсан бодис дээгүүр явах болон хүрэхийг хориглоно.

*   Шатамхай зїйлийг (мод, цаас, тос, г.м.) асгарсан зүйлээс хол байлга.

*   Ууршилт болон уур їїсэхээс сэргийлж усаар шүршинэ. Асгарсан зүйл руу ус орохоос болгоомжил.

*   Асгарсан зүйл болон асгарч буй хэсэг руу ус цацахыг хориглоно.

*   Боломжтой бол асгарч байгаа савыг эргүүлэн тавьж шингэнээс үүссэн хийг гадагшлуулна.

*   Асгарсан зүйл бохир усны хоолой, хонгил буюу хашигдмал талбай,газар руу орохоос урьдчилан сэргийлэх.

*   Хийг тархтал тухайн газрыг тусгаарлана.

*   Тухайн газрыг агааржуулна.

АНХНЫ ТУСЛАМЖ (FIRST AID)

*   Нэрвэгсэдийг цэвэр агаарт гаргана.

*   103 буюу эмнлэгийн түргэн тусламж ийг дуудна.

*   Хэрэв нэрвэгсэд амьсгалахгүй бол хиймэл амьсгал хийнэ.

*   Хэрэв нэрвэгсэд бодисыг залгисан, амьсгалсан бол амнаас  ам руу шууд амьсгал хийхийг хориглоно; нэг   

    замт хаавч бүхий халаасны маск, эсвэл эмнэлгийн бусад амьсгалын хэрэгслийг хэрэглэнэ.

*   Амьсгалын дутагдалд орсон бол хүчилтөрөгчөөр амьсгалуулна.

*   Арьсанд наалдаж хөлдсөн хувцасыг гэсгээсний дараа тайлна.

*   Бохирдсон хувцас болон гутлыг тайлж тусгаарлана.

*   Хэрэв бодистой шүргэлцсэн бол 20 минутийн турш нүд болон арьсыг урсгал усаар зайлна.

ERG 2004 Тусгаарлалтын болон хамгаалалтын орон зай (Isolation and Protective Distances)

 

Бага хэмжээгээр асгарахад

(Том савнаас багаар савласан їед)

Их хэмжээгээр асгарах

(Олон тооны боодлоос их

эсвэл бага хэмжээтэй цоорхой)

Эхлээд  бїх чиглэлд тусгаарлана

Дараа нь

нэрвэгсэдийг      салхин дор

єдєр          шєнийн  

        турш

Эхлээд  бїх чиглэлд тусгаарлана

Дараа нь  нэрвэгсэдийг      салхин дор

єдєр        шєнийн

        турш

Шахсан азотын исэл

100 фит

0.2 мил        0.8 мил 

500 фит

0.8 мил    2.2  мил

 

 

 

 

 

Ослын үед авах арга хэмжээний талаархи  нэмэлт мэдээлэл (Additional Emergency Response Information (CAMEO Data)

Шатамхай бус эд асгарсан үед авах арга хэмжээ (Non-fire Spill Response): Оч, дөл болон бусад гал авалцах эд зүйлсийг хол байлгана. Материалуудыг усны эх булаг болон бохир усны хоолой,цооногоос хол байлгана. Хүмүүст аюулгүй бол асгарч байгаа зүйлийг зогсоохыг оролдоно. Бодисны уурыг  усаар шүршиж дэгдээхгїйгээр доош суулгана. (AAR, 1999)

Гал унтраах (Firefighting): Эерэг даралтат амьсгалын хэрэгсэл бїхий хамгаалалтын хувцас өмсөнө. Ямар нэг аюулгүйгээр хийж чадахаар бол савыг галын цэгээс зайлуулна. Цилиндр савнаас хол байна. Гал бүрэн унтартал гал авалцсан савнуудыг усаар шүршиж хөргөнө. Ихээхэн хэмжээний галын үед автомат ажиллагатаай хоолой  буюу хошуу ашиглана; хэрэв бололцоогүй бол галын хэсгээс холдож, галыг шатаж дуустал нь орхино. Бага галын үед хуурай бодист болон нүүрсхүчлийн хийн гал унтраагчийг ашиглана. Их хэмжээний галын үед усан хєєрєг, мананцар їїсгэгч,  эсвэл хєєсийг ашиглана.(EPA,1998)

Харилцан їйлчлэлцэл (Reactivity): АГААР,УСНЫ ЇЙЛЧЛЭЛ :Хїчилтєрєгчтэй нэгдэж азотын давхар ислийг їїсгэх бєгєєд энэхїї хїрэн єнгийн хий нь їхэлд хїргэх хїртэл їйлчилгээ їзїїлэх талтай  (Merck, 1989). Мөн устай урвалд орж, азотын хүчил ба азотын ислийг, шүлттэй урвалд орж, нитрат ба нитритыг тус тус үүсгэнэ. (Merck, 1989) Химийн шинж чанар: Нунтаг хөнгөн цагаан нь нүүрсхүчлийн дисульфид, хүхрийн давхар исэл, хүхрийн дихлорид, азотлиг исэл, азотын исэл эсвэл азотын давхар ислийн уурын орчинд түлэмхий байна. (Mellor 5:209-212) Азотын исэл ба нүүрсүчлийн дисульфидын уурын холимог нь гялалзсан дөлийг гаргана. Эдгээр бодисууд нь гэрэлд тэсрэх байдлаар урвалд орно. (Mellor 8, Supp: 2:232, 1967) Натрийн дан исэл ба азотын исэл нь 100-с дээш хэмд тэр даруй урвалд орно. (Mellor 2, Supp: 2:269, 1961). (ХАРИЛЦАН ЇЙЛЧЛЭЛЦЭЛ, 1999)

Анхны тусламж: Анхаарах нь: Бага хэмжээний бодистой богино хугацаанд ч гэсэн харьцахад эдгэрэшгүй гэмтлийг бий болгоно. Уушигны хаван нь хордлогын анхны шинж тэмдгээр илэрнэ. Анхаарч үзвэл зайлшгүй. Азотын исэлд хордсон шинж тэмдэг: азотын ислийн цочмог хордлого нь уушгины хаван, уушгины үрэвсэл, мэнгэр,тэлэгдэл зэрэг амьсгалын системийн өөрчлөлтүүдийг бий болгоно. Дунд зэргийн болон хүчтэйгээр ханиалгах, түргэн гүнзгий амьсгалах (гиперпни) ба хүндрэлтэйгээр амьсгалах (диспни) зэрэг шинж тэмдэг илэрнэ. Сульдах, нойрмоглох, тайван бус байдал, уур уцаар хүрэх, ухаан балартах, бөөлжис хүрэх болон хэвлийн хэсгээр өвдөлт өгнө. Түүнчлэн зүрхний сул мэдрэгдэх хүчтэй цохилт, зүрхний томролт, цусний эргэлт саатах ба ухаан алдах зэрэг ажиглагдана. Түргэн тусламжийн арга хэмжээ: азотын исэлд цочмог хордсон хохирогчидод  бодисоос ариутгах ба амь тэтгэх арга хэмжээг авна. Анхны тусламж үзүүлэгч этгээд тухайн бохирдолд тохирсон зэрэглэлийн тохиромжтой хамгаалалтын хувцсыг өмсөнө. Агаар цэвэршүүлэгч болон агаар дамжуулагч бүхий амьсгалын хэрэгсэлийг зайлшгүй өмссөн байна. Аврах машинд гялгар хуудас ба бохирдол тарахаас сэргийлсэн нэг удаагийн гялгар уут зайлшгүй байна. Хорт бодисоор амьсгалах: 1. Хохирогчийг цэвэр агаарт гаргана. Тусламж үзүүлж буй аврагч азотын исэлд өөрөө хордохоос болгоомжилно. 2. Зүрхний цохилт, амьсгалын хэмийг шалгаж, элдэв гэмтэл үүсэн эсэхийг нягтлана. Зүрхний цохилт мэдрэгдэхгүй бол CPR-г ашиглана. Хэрэв амьсгалахгүй бол хиймэл амьсгалыг хийнэ. Амьсгал өгмөгц 100%-ийн чийгшүүлсэн хүчилтөрөгч эсвэл өөр төрлийн амьсгал тэтгэгч хэрэгслийг хэрэглэнэ. 3. Тухайн орон нутгийн эмнэлгийн байгууллагаас халдварын эсрэг авах арга хэмжээний зөвшөөрлийг авч цаашид зааврын дагуу хэргэжүүлнэ. 4. Эрїїл мэндийг сахин хамгаалах иж бїрэн арга хэмжээг авна. Арьс/нүд өртөх: Тухайн газраас хохирогчийг гаргана. Тусламж үзүүлж буй аврагч азотын исэлд өөрөө хордохоос болгоомжилно. Зүрхний цохилт, амьсгалын хэмийг шалгаж, элдэв гэмтэл үүссэн эсэхийг нягтлана. Зүрхний цохилт мэдрэгдэхгүй бол CPR-г ашиглана. Хэрэв амьсгалахгүй бол хиймэл амьсгалыг хийнэ. Амьсгалахад хїндрэлтэй байгаа бол 100%-ийн чийгшүүлсэн хүчилтөрөгч, эсвэл өөр төрлийн амьсгал тэтгэгч хэрэгслийг хэрэглэнэ. 3. Хэрэв нүдэнд орсон бол бүлээн усаар 15 мин турш сайтар зайлна. 4. Тухайн орон нутгийн эмнэлгийн байгууллагаас халдварын эсрэг авах арга хэмжээний зөвшөөрлийг авч цаашид зааврын дагуу хэргэжүүлнэ. 5. Эрїїл мэндийг сахин хамгаалах иж бїрэн арга хэмжээг авна. Залгисан бол: Анхаарах нь: Азотын ислийг залгихад  хүчтэй хордлого єгєхгїй . 1.Зүрхний цохилт, амьсгалын хэмийг шалгаж, элдэв гэмтэл үүссэн эсэхийг нягтлана. Зүрхний цохилт мэдрэгдэхгүй бол CPR-г ашиглана. Хэрэв амьсгалахгүй бол хиймэл амьсгалыг хийнэ. Амьсгалахад хїндрэлтэй байгаа бол 100%-ийн чийгшүүлсэн хүчилтөрөгч,эсвэл өөр төрлийн амьсгал тэтгэгч хэрэгслийг хэрэглэнэ. 2. Тухайн орон нутгийн эмнэлгийн байгууллагаас халдварын эсрэг авах арга хэмжээний зөвшөөрлийг авч цаашид зааврын дагуу хэргэжүүлнэ. 3 Эрїїл мэндийг сахин хамгаалах иж бїрэн арга хэмжээг авна. . (EPA, 1998)